«خدا روح است و هرکه او را پرستش کند، میباید به روح و راستی بپرستد» (یوحنا ۴: ۲۴).
انسان فطرتا موجودی است مذهبی، اما بهطور طبیعی خدای زنده را پرستش نمیکند؛ پرستش واقعی زمانی حاصل میشود که خدا خودش مستقیما در روح او کار کند. انسان اگر به حال خود رها شود، گرایش دارد که خدایان دروغین و بتها را بپرستد. در بخش پیشین این مجموعه، به تمایل بشر به اشکال گوناگون پرستشهای نادرست اشاره کردم. در این بخش، میخواهیم توجه خود را به محکهای پرستش راستین معطوف سازیم. برای این منظور، تعلیمی را که خداوند عیسای مسیح در طی سخنانش به زن سامری ارائه داد بررسی خواهیم کرد؛ مسیح در این تعالیم، نکاتی بس عمیق در خصوص ماهیت پرستش راستین خدا به دست داده است.
سخنان عیسی خطاب به زن سامری بر سر چاه، در مضمون و چارچوبی بسیار خاص بیان شده. هر چقدر که عیسی انگشت بر زندگی فاسد آن میفشرد، او بیشتر ظاهر مذهبی به خود میگرفت؛ تا اینکه سرانجام موضوع پرستش را پیش کشید. همانطور که مشاهده میکنیم، این زن میکوشید توجه مقدس عیسی به زندگی خود را منحرف سازد و بحث پرستش را پیش بکشد. این امر ما را متوجه محکی بنیادین برای پرستش راستین میسازد؛ و این محک این است که آیا قادریم در پیشگاه مقدس مسیح بایستیم و او را پرستش نماییم، با اطمینان به اینکه ما با قربانی او بر صلیب تطهیر شدهایم؟ سپس متوجه میشویم که این زن میکوشید مسائل ثانوی را تبدیل به مسائل اولیه و مهم بسازد. میکوشید به جای بحث دربارۀ کارکردهای اساسی پرستش، دربارۀ اشکال پرستش بحث کند. میخواست در اینباره بحث کند که پرستش باید در چه مکانی صورت گیرد، و از این رو، اعتقاد یهودیان را زیر سوال ببرد که عبادت باید در اورشلیم انجام شود. این بحث باید به ما هشدار دهد که نشانههای پرستش راستین و واقعی، محل یا شکل آن نیست. این سوالات در مورد اَشکالی هستند که به واسطۀ آنها، پرستش مجال بروز مییابد، اما توجهی به ذات و ماهیت پرستش نمیشود. پس لازم است به تعریف و توصیفی که خود خداوند ما در خصوص پرستش به دست داد، توجه کنیم.
تعلیم عیسی ساده است، اما عمیق. «اما زمانی میرسد، و هماکنون فرا رسیده است، که پرستندگان راستین، پدر را در روح و راستی پرستش خواهند کرد، زیرا پدر جویای چنین پرستندگانی است» (یوحنا ۴: ۲۳، هزارۀ نو). آیا تعریفی از این روشنتر امکان دارد؟ خدا جویای پرستندگانی است که او را در روح و در راستی میپرستند. این حقیقت محک پرستش راستین و قابل قبول را به دست میدهد.
پرستش راستین باید در قدرت روحالقدس انجام پذیرد
پرستش خدا در روح بدین معنا است که پرستندگان باید در روحالقدس باشند. «زیرا ختنهشدگان واقعی ماییم که در روح خدا عبادت میکنیم، و فخرمان در مسیح عیسی است و به افتخارات انسانی خود اتکا نداریم» (فیلیپیان ۳: ۳، هزارۀ نو). پرستش راستین را آنانی انجام میدهند که از روحالقدس تولد نو یافتهاند و مطیع خدمت او شدهاند، زیرا او است که حقیقت را آشکار میسازد (یوحنا ۱۶: ۱۳) و عیسای مسیح را جلال میدهد. هیچ واعظی و هیچ کلیسایی قادر نیست حضور روحالقدس را تضمین کند؛ اگر چنین چیزی امکانپذیر میبود، کلیسا درگیر نوعی شعبدهبازی میگردید و انسان قادر میشد از این قدرت برای جلال و افتخار خود استفاده کند. اما چنین نیست، بلکه پرستندگان راستین از روحالقدس خواستار پاکی و تقدس میشوند و از او میطلبند که ایشان را به حضور مسیح بیاورد. این امر مستلزم آن است که رهبران پرستش در جلسات کلیسایی، وقت زیادی صرف دعا کنند و از روحالقدس بخواهند که در هر جلسه حاضر باشد. پرستش بدون روحالقدس عملی است انسانی و به دور از برکت الاهی، و چیزی جز اجرای آیینی مذهبی برای کسب عدالت شخصی نیست. اما پرستش راستین کاری است که خدا در میان قومش انجام میدهد.
پرستش راستین باید در درون روح انسان انجام پذیرد
وقتی عیسی میفرماید که پدر جویای کسانی است که او را در روح بپرستند، به بُعد دیگری از پرستش نیز اشاره میکند که مربوط میشود به شفافیت و صفای کامل روح انسان و تسلیم او به مسیح. اما متاسفانه بیشتر پرستشها در حوزۀ واکنشی طبیعی به خدا باقی میماند. بدین معنی که ممکن است تحت تاثیر موسیقی پر شور و پر هیاهوی کلیسا یا واعظان کاریزماتیک که در فن تحریک و تهییج عواطف انسان مهارت کسب کردهاند، به هیجان بیاییم؛ اما این نوع پرستش، آن پرستش راستین در روح نیست. یا ممکن است از لحاظ عقلانی در اثر موعظههای واعظان برجسته تحریک شویم یا تحت تاثیر قدرت متقاعدکنندۀ کلام ایشان قرار گیریم، اما چنین حالاتی در نهایت، چیزی جز واکنشی عقلانی پدید نمیآورد. یا باز ممکن است از نظر اخلاقی ترغیب شویم تا کارهای عامالمنفعه و خیرخواهانه انجام دهیم، اما این نیز در بهترین حالت، چیزی در سطح اخلاقیات باقی خواهد ماند. اما پرستش در روح زمانی تحقق مییابد که تمامی وجود شخص به واسطۀ مسیح، با فروتنی، مطیع خدای قادر مطلق گردد و شخص طوری به محبت او توکل کند که در پیشگاه او کاملا عریان شود بدون آنکه در اثر قدوسیت او نابود گردد. در چنین شرایطی است که احساسات و افکار ما میتواند تحت کنترل روحالقدس قرار گیرد. بدینسان، پرستش در روح به این معنا است که خدا تمامیت وجود انسان را- یعنی فکر و احساسات و بدن او را تحت کنترل روحالقدس قرار دهد.
پرستش در راستی یعنی پرستش مسیح که راه و راستی و حیات است
از تعالیم مسیح روشن است که او خود را «راستی» معرفی میکند. لذا اگر کسی میخواهد خدا را به درستی عبادت کند، باید مسیح را بشناسد و او را نقطۀ مرکزی پرستش خود قرار دهد، گرچه مسیح اکنون در آسمان است. «مستحق است برۀ ذبح شده که قوت و دولت و حکمت و توانایی و اکرام و جلال و برکت را بیابد» (مکاشفه ۵: ۱۲). از آنجا که مسیح باید در مرکز پرستش و عبادت ما قرار داشته باشد، این امر را باید در تمام جوانب عبادت خود منعکس سازیم. به همین جهت است که ما مسیحیان در روز یکشنبه عبادت میکنیم تا قیام او را به یاد آوریم؛ به نام او دعا میکنیم چرا که در اثر فداکاری او بر صلیب است که راه آسمان به روی ما گشوده شده است، و در موعظههایمان اعلام میکنیم که مسیح مصلوب شد و قیام کرد و باز میگردد و مردم را به توبه و اطاعت دعوت میکنیم. از طریق آیین عشای ربانی نیز به طور خاص مرگ و قیام پر جلال او را به یاد میآوریم.
پرستش در راستی مستلزم مواجه شدن با خویشتن است
پرستش در راستی همچنین به معنی رویارو شدن با زندگی خودمان در پرتو راستی او است. پرستش در راستی مستلزم این است که با حقیقت وجود خودمان مواجه شویم و بکوشیم تا خود را با مکاشفهای که مسیح در کلامش داده، انطباق دهیم. اخیرا شخصی از من پرسید: «وقتی کسی نیست که تو را ببیند، چه نوع شخصی هستی؟» او میخواست بداند که من تا چه میزان درک کردهام که زندگیام باید زیر نگاه خدا باشد یا زیر نگاه مردم. پرستش راستین یعنی اینکه همه چیز را زیر نگاه مقدس خدا قرار دهیم. این بدان معنا است که در عبادت، باید از آن اموری که در زندگیام خدا را خشنود نمیسازد آگاه باشم و از او طلب آمرزش کنم. در پرستش و عبادت گروهی، این بدان معنا است که باید مراقب باشیم تا مبادا روشهای غیر کتابمقدسی وارد عبادت ما گردد. برای مثال، باید مراقب باشیم که دادن هدایا به خدا برای کسب آمرزش، جای توبۀ قلبی را نگیرد؛ باید مفهوم عمیق دهیک را تعلیم دهیم تا ایمانداران فکر نکنند که دادن دهیک ایشان را در حضور خدا عادل میسازد. باید از هر عملی که موجب جلال یافتن نوازندگان یا واعظ میشود اجتناب ورزیم. در عبادت و پرستش خدا، دعوت میشویم تا با وضعیت روحانی واقعی خود مواجه شویم و از خدا رحمت بیابیم و زندگی خود را همچون قربانی زنده به او تقدیم نماییم.
#نداگر
